Polskie firmy mają już niewiele czasu na dostosowanie swoich procesów do wymogów pełnej cyfryzacji, nowych systemów bezpieczeństwa oraz mechanizmów ochrony klimatu mówi Joanna Porath, właścicielka agencji celnej AC Porath.

Zbliżają się zmiany w prawie, które będą miały znaczący wpływ na funkcjonowanie branży TSL. Przedsiębiorców czekają kluczowe zmiany m.in.: w zakresie kontroli importowej, zgłoszeń celnych w eksporcie, mechanizmu dostosowywania emisji CO2 do nowych wymogów.

To kluczowy moment dla tysięcy firm działających w handlu międzynarodowym i transporcie. Przedsiębiorcy muszą być gotowi na bezprecedensową transformację, która dotknie każdego aspektu ich działalności. Bez odpowiednich przygotowań technologicznych i organizacyjnych, przedsiębiorcy mogą stracić konkurencyjność na rynku mówi Joanna Porath.

Pięć kluczowych zmian w 2026 roku, na które branża TSL musi się przygotować

1. ELO – Obowiązkowa Koperta Logistyczna dla transportu przez Francję

W styczniu 2026 r. nastąpi pełne wdrożenie ELO. Dla wszystkich przewozów między UE a Wielką Brytanią przez terytorium Francji obowiązkowy stanie się system Enveloppe Logistique Obligatoire (ELO). To cyfrowe rozwiązanie wymaga utworzenia elektronicznej „koperty logistycznej" dla każdego pojazdu.

Co musi zawierać koperta ELO:
- deklaracje bezpieczeństwa ENS;
- deklaracje eksportowe, importowe i tranzytowe;
- informacje o przewożonych towarach;
- dane pojazdu i kierowcy

Każdy przewoźnik operujący na trasie UE-Wielka Brytania przez Francję musi posiadać konto w systemie francuskiej administracji celnej i tworzyć koperty przed dotarciem na granicę. Brak poprawnie utworzonej koperty uniemożliwi wjazd na teren portu lub terminalu Eurotunnel wyjaśnia prezeska AC Porath.

Szczególnym zagrożeniem jest ryzyko niezamknięcia procedury eksportowej, jeśli kierowca nie zeskanuje wszystkich numerów MRN związanych z transportowanymi towarami, co uniemożliwi eksporterowi zastosowanie zerowej stawki VAT.

2. CBAM – mechanizm granicznego dostosowania emisji CO₂

Od 1 stycznia 2026 roku kończy się okres przejściowy mechanizmu CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) i rozpoczyna się etap docelowy z pełnymi obowiązkami finansowymi. CBAM to tzw. graniczny podatek węglowy, który ma wyrównać szanse między europejskimi producentami a importerami z krajów o niższych standardach klimatycznych. Towary objęte CBAM to m.in.: cement, energia elektryczna, nawozy, żeliwo i stal, aluminium, wodór.

Nowe obowiązki dla importerów:
- uzyskanie statusu „upoważnionego zgłaszającego CBAM”;
- coroczne deklarowanie ilości towarów i związanych z nimi emisji;
- zakup certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom CO₂;
- pierwsze rozliczenia w 2027 roku za rok 2026

CBAM to bezprecedensowy mechanizm, który po raz pierwszy obciąży towary importowane opłatami za emisje generowane poza UE. Firmy importujące stal, aluminium czy nawozy muszą już teraz przygotować się do nowych kosztów i procedur wyjaśnia Joanna Porath.

Komisja Europejska planuje również rozszerzenie CBAM na produkty przetworzone, takie jak części samochodowe, lodówki czy pralki, co może nastąpić w latach 2026-2028.

3. ICS2 – nowy system kontroli importowej dla transportu drogowego i kolejowego

Od 1 czerwca 2026 roku Polska kończy okres przejściowy i musi w pełni wdrożyć system Import Control System 2 (ICS2) dla transportu drogowego i kolejowego. Dotychczas polscy przewoźnicy mogli korzystać z systemu ICS1, jednak od czerwca będą zobowiązani do przekazywania pełnych deklaracji bezpieczeństwa (ENS) w nowym systemie.

Kluczowe wymagania:
- zgłoszenia ENS muszą być składane na godzinę przed przekroczeniem granicy UE w transporcie drogowym i 2 godziny w transporcie kolejowym;
- wymagane dane obejmują numer EORI oraz 6-cyfrowe kody towarowe;
- nieprawidłowe zgłoszenia będą automatycznie odrzucane;
- brak utworzonej deklaracji może skutkować zatrzymaniem towarów na granicy.

Przewoźnicy ponoszą pełną odpowiedzialność za błędy w zgłoszeniach. Nieprzygotowanie może skutkować poważnymi opóźnieniami i dodatkowymi kosztami podkreśla Joanna Porath.

Warto zauważyć, że 11 krajów UE (Bułgaria, Grecja, Niemcy, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Malta, Holandia, Portugalia i Słowenia) już od września 2025 roku wprowadziło wymogi ICS2, co obecnie tworzy złożoną sytuację dla polskich przewoźników, którzy muszą stosować różne procedury w zależności od trasy.

4. AES/ECS2 PLUS – nowy system celny eksportowy

W 2026 roku system AES/ECS2 PLUS będzie działał już w pełni, eliminując dotychczasowe procedury uproszczone w wywozie. Zgłoszenia celnego do eksportu można dokonywać wyłącznie w formie elektronicznej ze specjalnie przystosowanych miejsc uznanych lub na oddziałach celnych.

Najważniejsze zmiany:
- likwidacja procedury uproszczonej w miejscu (wpis do rejestru zgłaszającego);
- każde zgłoszenie celne będzie podlegać ocenie funkcjonariusza organu celno-skarbowego;
- przeładunek towarów w procedurze wywozowej możliwy tylko w miejscach uznanych z zgodą generalną;
- identyfikacja podmiotów wyłącznie na podstawie numeru EORI

Zmiana systemu oznacza koniec automatycznego zwalniania zgłoszeń. Firmy muszą liczyć się z dłuższym czasem odprawy i koniecznością bardziej szczegółowego dokumentowania wysyłek dodaje Joanna Porath.

5. Nowy Unijny Kodeks Celny (nUKC) – reforma w toku

Choć pełne wdrożenie nowego Unijnego Kodeksu Celnego planowane jest na lata 2028-2038, rok 2026 będzie kluczowy dla zakończenia negocjacji. Reforma przewiduje stworzenie całkowicie nowego systemu celnego opartego na centralizacji danych i cyfryzacji procedur. Planowany harmonogram:
- 1 stycznia 2028 r. – rozpoczęcie działalności Urzędu Celnego UE
- 1 marca 2028 r. – nowe zasady dla e-commerce, zniesienie zwolnienia z cła dla przesyłek do 150 EUR
- Od 2028 r. – obowiązkowe wdrożenie EU Customs Data Hub dla firm e-commerce
- Od 2032 r. – dobrowolne korzystanie z platformy dla pozostałych przedsiębiorców, program „Trust & Check"
2038 r. – obowiązkowe EU Customs Data Hub dla wszystkich importerów

Reforma wprowadzi EU Customs Data Hub – centralny portal, do którego wszystkie firmy będą przesyłać dane celne. To wymaga już teraz inwestycji w dostosowanie systemów IT podkreśla właścicielka agencji celnej AC Porath.

Zmiany w prawie w 2026 roku - wyzwania dla polskich firm

Kompleksowość zmian stawia polskie firmy TSL przed szeregiem wyzwań:

Technologiczne:
- Konieczność modernizacji lub wymiany systemów informatycznych
- Integracja z nowymi systemami (ICS2, AES PLUS, NCTS, ELO)
- Wdrożenie elektronicznych procesów wymiany danych
Organizacyjne:
- Przeszkolenie personelu w zakresie nowych procedur
- Wyznaczenie osób odpowiedzialnych za poszczególne systemy
- Reorganizacja procesów odprawy celnej
Finansowe:
- Inwestycje w infrastrukturę IT
- Wyższe koszty związane z CBAM
- Potencjalne opóźnienia i kary za nieprzestrzeganie przepisów

Jak się przygotować?
Eksperci zalecają przedsiębiorcom podjęcie pilnych działań:
- Weryfikacja i aktualizacja danych w systemie EORI/PUESC
- Rejestracja w nowych systemach (ICS2, ELO, CBAM)
- Szkolenie personelu z zakresu nowych procedur i systemów
- Analiza łańcuchów dostaw pod kątem wymogów CBAM
- Testy systemów przed obowiązkowym wdrożeniem
- Nawiązanie współpracy z dostawcami rozwiązań IT
- Przegląd dokumentacji i procedur wewnętrznych

Firmy, które już teraz rozpoczną przygotowania – inwestując w nowoczesne systemy IT, szkoląc personel i dostosowując procesy – będą w znacznie lepszej pozycji. Szybkie dostosowanie się do zmian w prawie, które będą obowiązywać od 2026 r. zapewni firmom utrzymanie konkurencyjności podsumowuje Joanna Porath.

Źródło: AC Porath